Najważniejsze wnioski
- Bierne zabezpieczenia przeciwpożarowe budynków działają niezależnie od zasilania i stanu czynnych instalacji – to jedyna warstwa ochrony, która funkcjonuje zawsze, nawet przy awarii systemu sygnalizacji pożarowej czy systemów gaśniczych.
- Elementy biernej ochrony przeciwpożarowej – przegrody, przepusty, zabezpieczenia konstrukcji stalowych, drzwi przeciwpożarowe – mają przypisane konkretne klasy odporności na ogień wynikające z rozporządzenia ministra infrastruktury i klasy odporności pożarowej budynku; zamiana jednego elementu na produkt o niższej klasie unieważnia wymagania dla całej przegrody.
- Ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia przez poprawnie wykonane elementy oddzielenia przeciwpożarowego daje czas na bezpieczną ewakuację i ogranicza straty – w praktyce różnica między szczelną a nieszczelną przegrodą to często kilkadziesiąt minut dodatkowego czasu dla służb ratunkowych.
- Farby pęczniejące i natryski ogniochronne chronią elementy konstrukcyjne przed działaniem wysokich temperatur w trakcie pożaru, ale wymagają regularnej kontroli stanu technicznego – uszkodzona mechanicznie warstwa ochronna na powierzchni stali przestaje spełniać swoją funkcję w miejscu uszkodzenia.
- Przepusty instalacyjne w elementach oddzielenia przeciwpożarowego to najczęściej zaniedbywany rodzaj zabezpieczeń pożarowych – każda przebudowa instalacji w obiekcie wymaga weryfikacji, czy wszystkie przejścia przez ściany i stropy są uszczelnione zgodnie z wymaganą klasą odporności ogniowej przegrody.
Czym są bierne zabezpieczenia przeciwpożarowe?
Bierne zabezpieczenia przeciwpożarowe to elementy budynku zaprojektowane tak, by przez określony czas zachować nośność konstrukcji, odporność przegród na przenikanie ognia i dymu oraz umożliwić bezpieczną ewakuację. Działają pasywnie – bez zasilania elektrycznego, bez uruchamiania przez czujki.
Zabezpieczenia bierne są odwrotnym podejściem do zabezpieczeń czynnych (SSP, SUG, DSO). System czynny reaguje na pożar – wykrywa go i uruchamia odpowiedź. Zabezpieczenie bierne spowalnia pożar niezależnie od tego, czy ktokolwiek zareagował. Oba podejścia muszą współistnieć – prawo budowlane w Polsce wymaga ich łącznego stosowania w większości obiektów użyteczności publicznej i przemysłowych.
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2022 poz. 1225 z późn. zm.). To właśnie to rozporządzenie ministra infrastruktury definiuje wymagania dotyczące klas odporności ogniowej elementów budynku, podziału na strefy pożarowe i dopuszczalne odległości między strefami.
Przepisy wymagają od Ciebie montażu systemu sygnalizacji pożarowej lub innych czynnych systemów przeciwpożarowych w budynku? Zapytaj o ofertę Service Line!
Klasy odporności ogniowej – co oznaczają oznaczenia?
Każdy element budynku objęty wymogami ppoż. musi spełniać określoną klasę odporności ogniowej. Oznaczenie składa się z litery i liczby minut – np. EI 60, REI 120, E 30.
Litery oznaczają kryteria:
- R – nośność ogniowa (konstrukcja zachowuje zdolność przenoszenia obciążeń)
- E – szczelność ogniowa (brak przebicia płomieni i gorących gazów przez przegrodę)
- I – izolacyjność ogniowa (ograniczenie przyrostu temperatury na chłodnej stronie przegrody do max. 140°C średnio, 180°C punktowo)
- W – promieniowanie cieplne (dotyczy przeszkleń)
Liczba to czas w minutach, przez który element spełnia dane kryterium w warunkach normowanego pożaru (krzywa ISO 834).
Przykład: ściana REI 120 zachowuje nośność, szczelność i izolacyjność przez 120 minut. Drzwi EI 60 zachowują szczelność i izolacyjność przez 60 minut – ale nie muszą być nośne, bo drzwi nie przenoszą obciążeń budowlanych.
Główne rodzaje biernych zabezpieczeń przeciwpożarowych
Ściany i przegrody przeciwpożarowe
Przegroda przeciwpożarowa to ściana lub strop dzielący budynek na strefy pożarowe. Strefa pożarowa to wydzielona część budynku, w której pożar może się rozwijać bez przekroczenia tej granicy przez określony czas.
Podział budynku na strefy pożarowe to obowiązek projektowy wynikający wprost z rozporządzenia ministra infrastruktury. Dopuszczalna powierzchnia pojedynczej strefy zależy od kategorii zagrożenia ludzi (ZL), kategorii zagrożenia wybuchem i liczby kondygnacji. Dla budynku produkcyjnego (PM) może wynosić od 2 000 m² do nawet 15 000 m² przy spełnieniu dodatkowych warunków.
Ściana przeciwpożarowa musi spełniać wymaganie REI 120 (dla stref kategorii ZL) lub wyższe. Musi być wyprowadzona ponad dach lub zakończona attyką. Wszelkie otwory – drzwi, okna, przepusty instalacyjne ppoż. – muszą mieć certyfikowaną odporność ogniową odpowiednią do klasy ściany.
Zabezpieczenie konstrukcji stalowych
Czysta stal nie jest ogniochronna. Konstrukcja stalowa bez zabezpieczenia traci nośność już przy temperaturze 500–550°C, co w typowym pożarze następuje po ok. 5–10 minutach. Wymagana klasa R dla stalowych słupów i belek nośnych w budynkach wielokondygnacyjnych to zazwyczaj R 30, R 60 lub R 120.
Zabezpieczenie konstrukcji stalowych realizuje się przez:
- natrysk ogniochronny – mineralna lub cementowa masa nakładana metodą natrysku pod ciśnieniem; grubość warstwy od 10 do 60 mm w zależności od wymaganej klasy i profilu stalowego
- malowanie ogniochronne – powłoka pęcznieje w kontakcie z ogniem, tworząc warstwę izolacyjną; skuteczna do R 60, estetycznie lepsza od natrysku
- obudowy z płyt ogniochronnych – płyty gipsowo-kartonowe typ F lub krzemianowe; stosowane przy wymaganiach R 90 i R 120
Dobór metody zależy od wymaganej klasy odporności, masy liniowej profilu (wskaźnik masywności A/V) i warunków eksploatacji.
Przepusty instalacyjne ppoż.
Przepust instalacyjny ppoż. to uszczelnienie miejsca, w którym instalacja (kabel, rura, kanał wentylacyjny) przechodzi przez przegrodę przeciwpożarową. Bez uszczelnienia każdy otwór jest drogą, którą ogień i dym mogą rozprzestrzeniać się do kolejnej strefy pożarowej.
Przepust instalacyjny musi mieć certyfikowaną klasę odporności ogniowej odpowiadającą klasie przegrody, którą penetruje. Przykład: ściana EI 120 wymaga przepustu EI 120.
Rodzaje przepustów:
- pęczniejące masy, pianki i zaprawy – wypełniają otwór bezpośrednio wokół instalacji; stosowane przy kablach i rurach
- poduszki pęczniejące – modułowe; dobre przy instalacjach wymagających późniejszych zmian (doszczelnianie nowych kabli)
- płyty systemowe – dedykowane dla dużych przejść zbiorczych (kanały kablowe, wiązki rur)
Każdy przepust musi być wykonany zgodnie z deklaracją właściwości użytkowych producenta – inne wymiary przejścia, inna grubość przegrody lub inny rodzaj instalacji mogą unieważnić certyfikat.
Dylatacje i szczeliny budowlane
Szczeliny dylatacyjne między elementami budynku to potencjalne drogi dla ognia i dymu. Dylatacja ppoż. to system uszczelnień wypełniających tę lukę w sposób ogniochronny. Stosuje się tu taśmy, masy uszczelniające lub specjalne profile stalowe z wkładem pęczniejącym.
Impregnacja i malowanie ogniochronne drewna
Drewno pali się. Impregnacja ogniochronna nie sprawia, że drewno staje się niezniszczalne w ogniu – wydłuża czas do zapłonu i spowalnia rozprzestrzenianie się ognia po powierzchni. Stosowana jest przy konstrukcjach drewnianych, więźbach dachowych i elementach wykończenia wnętrz.
Norma PN-EN 13501-1 klasyfikuje materiały budowlane pod względem reakcji na ogień w klasach A1, A2, B, C, D, E, F. Wymagania dla konkretnych elementów budynku określa rozporządzenie ministra infrastruktury oraz scenariusz pożarowy.
Kurtyny dymowe
Kurtyna dymowa to pionowa przegroda opuszczana (grawitacyjnie lub elektrycznie) przy pożarze, która dzieli przestrzeń na strefy dymowe. Ogranicza unoszenie się dymu pod stropem i umożliwia skuteczną ewakuację przez zmniejszenie zadymienia na drogach ucieczkowych.
Kurtyny są elementem biernym z aktywnym wyzwalaniem – samo opuszczenie może być grawitacyjne (bez zasilania), ale sygnał wyzwalający pochodzi z systemu sygnalizacji pożaru SSP.
Porównanie głównych metod biernych zabezpieczeń ppoż.
| Metoda | Zastosowanie | Osiągana klasa | Wymaga serwisu? | Przykładowy koszt (orientacyjnie) |
| Natrysk ogniochronny | Konstrukcje stalowe | do R 120 | Nie (kontrola wizualna) | 80–200 zł/m² |
| Malowanie ogniochronne | Konstrukcje stalowe, drewno | do R 60 | Co 5–10 lat (przegląd) | 60–150 zł/m² |
| Przepust kablowy (pianka/masa) | Przejścia kabli przez ściany | do EI 120 | Nie | 200–600 zł/punkt |
| Płyta ogniochronna (obudowa) | Obudowa konstrukcji stalowych | do R 120 | Nie | 150–350 zł/m² |
| Kurtyna dymowa | Hale, atria, centra handlowe | brak klasy EI (separacja dymu) | Co 12 miesięcy | 500–2 000 zł/m² |
| Impregnacja drewna | Więźby, drewniane elementy | Klasa B–D reakcji na ogień | Zależy od metody | 20–60 zł/m² |
Bierne i czynne – jak te systemy współdziałają?
Zabezpieczenie bierne i czynne działają razem, ale mają różne role. System czynny (SSP, DSO, SUG) wykrywa pożar i reaguje. Zabezpieczenie bierne ogranicza jego skutki – niezależnie od tego, czy czynne zadziałało.
Przykład z praktyki: w obiekcie magazynowym pożar wybuchł w nocy. Centrala SSP zadziałała poprawnie. Jednak system gaszenia nie uruchomił się na czas z powodu awarii zasilania. Dzięki szczelnym przegrodach EI 120 i uszczelnionym przepustom instalacyjnym ppoż. pożar został ograniczony do jednej strefy. Szkody objęły 600 m² zamiast całego budynku o powierzchni 4 000 m².
Gdyby przegrody były nieszczelne lub przepusty nieuszczelnione, dym i ogień przeszłyby do kolejnych stref w ciągu kilku minut.
Najczęstsze błędy wykonawcze w biernych zabezpieczeniach
Nieuszczelnione przepusty po robotach elektrycznych i sanitarnych
Wykonawca instalacji teletechnicznych lub hydraulicznych przebija ściany, prowadzi kable lub rury – i zostawia otwór. To nagminny problem w obiektach po modernizacji. Jeden niezabezpieczony przepust przez ścianę REI 120 skutecznie zeruje jej parametry ogniowe.
Uszkodzenie natrysku lub malowania ogniochronnego
Przy remontach, przebudowach lub montażu nowych instalacji mechanicznych powłoka ogniochronna na konstrukcji stalowej bywa mechanicznie uszkadzana. Bez naprawy w uszkodzonym miejscu stal ma żadną odporność ogniową.
Brak dokumentacji powykonawczej dla przepustów
Każdy przepust instalacyjny ppoż. musi mieć w dokumentacji numer aprobaty technicznej lub krajowej oceny technicznej, zdjęcie wykonane po montażu i dane o zastosowanym produkcie. Brak dokumentacji oznacza, że podczas kontroli PSP lub w postępowaniu po pożarze nie można potwierdzić zgodności wykonania.
Porada od specjalisty ServiceLine
”Skuteczna ochrona przeciwpożarowa wymaga połączenia zabezpieczeń biernych i czynnych, ponieważ dopiero ich współpraca pozwala ograniczyć skutki pożaru i zapewnić bezpieczną ewakuację. Nawet najlepiej wykonane przegrody czy przepusty ppoż. nie zastąpią systemów takich jak SSP, DSO czy instalacje gaśnicze, które wykrywają zagrożenie i uruchamiają reakcję w pierwszych minutach pożaru. Regularne przeglądy oraz prawidłowa integracja obu typów zabezpieczeń to dziś podstawa bezpieczeństwa każdego nowoczesnego obiektu. ”
W ServiceLine projektujemy i wdrażamy certyfikowane systemy ochrony przeciwpożarowej dla wymagających obiektów – od biurowców i centrów logistycznych po budynki sądów i instytucji publicznych.
Wymagania prawne – co mówią przepisy ochrony przeciwpożarowej?
Rozporządzenie ministra infrastruktury z 2002 roku (z późniejszymi zmianami) to podstawowy akt prawny regulujący wymagania dotyczące biernych zabezpieczeń ppoż. w Polsce. Określa ono:
- Klasy odporności pożarowej budynków (A, B, C, D, E) – od najwyższej do najniższej wymagań.
- Wymagane klasy odporności ogniowej dla poszczególnych elementów budynku w zależności od klasy pożarowej budynku.
- Zasady podziału na strefy pożarowe i dopuszczalne powierzchnie stref.
- Wymagania dotyczące dróg ewakuacyjnych.
Klasa odporności pożarowej budynku A wymaga np., żeby główna konstrukcja nośna miała klasę R 240, a stropy REI 60. Klasa E (najniższa) dopuszcza R 30 dla konstrukcji nośnej.
Oprócz rozporządzenia ministra infrastruktury obowiązują normy europejskie z serii EN 13501 (klasyfikacja ogniowa) oraz EN 1363 i EN 1364 (metody badań). Certyfikowane produkty muszą posiadać deklarację właściwości użytkowych (DoP) zgodnie z Rozporządzeniem UE nr 305/2011.
Projektowanie biernych zabezpieczeń – kiedy jest wymagane?
Projekt biernych zabezpieczeń ppoż. jest obowiązkowy przy każdym nowym budynku wymagającym pozwolenia na budowę oraz przy przebudowie lub zmianie sposobu użytkowania, która zmienia warunki pożarowe obiektu.
W praktyce oznacza to, że zmiana funkcji parteru z biurowej na magazynową może wymagać przeprojektowania stref pożarowych i zmiany klasy wymaganych przegród. Montaż nowej instalacji elektrycznej lub teletechnicznej przebijającej przez ścianę REI 120 wymaga certyfikowanego uszczelnienia przepustu – nawet jeśli sam projekt elektryczny nie obejmuje zagadnień ppoż.
Projektować bierne zabezpieczenia może wyłącznie osoba z uprawnieniami budowlanymi w specjalności architektonicznej lub konstrukcyjno-budowlanej. Weryfikacja projektu w zakresie ochrony przeciwpożarowej należy do rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń ppoż. lub jest uzgadniana z PSP.
Planujesz budowę, modernizację lub odbiór obiektu i potrzebujesz systemu zabezpieczeń ppoż.? Skontaktuj się z nami – nasz certyfikowany inżynier przeprowadzi audyt i wskaże wymagane działania.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym różnią się bierne zabezpieczenia ppoż. od czynnych?
Czynne zabezpieczenia ppoż. – systemy gaśnicze, sygnalizacja pożarowa, DSO – reagują aktywnie na wykryty pożar i wymagają zasilania oraz sprawnych czujników. Bierne zabezpieczenia działają bez żadnego wyzwalania: przegroda EI 120 spowalnia pożar przez 120 minut niezależnie od tego, czy centrala SSP zadziałała.
Ile wynosi wymagana odporność ogniowa drzwi przeciwpożarowych?
Wymagana klasa drzwi przeciwpożarowych zależy od klasy odporności ogniowej przegrody, w której są osadzone. Drzwi w ścianie REI 120 powinny mieć klasę EI 60 (dopuszczalnie połowę klasy ściany). Przy ścianach oddzielenia pożarowego (REI 120–240) drzwi muszą mieć klasę EI 60 lub EI 30 z samozamykaczem – konkretny wymóg zawsze wynika z projektu i warunków technicznych.
Jakie są pięć klas odporności pożarowej budynków według przepisów?
Rozporządzenie ministra infrastruktury wyróżnia pięć klas odporności pożarowej budynków oznaczonych literami A, B, C, D, E. Klasa A to najwyższe wymagania – główna konstrukcja nośna R 240, stropy REI 60, ściany zewnętrzne EI 120. Klasa E to najniższe – R 30 dla konstrukcji nośnej. Przynależność budynku do klasy zależy od jego wysokości, kategorii zagrożenia ludzi i przeznaczenia.
Czym są zasady ustalania klas odporności ogniowej elementów budynku?
Ustalanie klas odporności ogniowej elementów opiera się na dwóch krokach: najpierw określa się klasę odporności pożarowej całego budynku (A–E), potem odczytuje się z tabeli rozporządzenia ministra infrastruktury wymagane klasy dla poszczególnych elementów konstrukcyjnych i przegród. Projektant dobiera produkty certyfikowane, których deklarowane właściwości odpowiadają tym wymaganiom.
Czy przepusty instalacyjne o średnicy większej niż 50 mm wymagają specjalnych rozwiązań?
Tak. Przepusty instalacyjne o średnicy większej niż 50 mm dla rur z tworzyw sztucznych wymagają zastosowania kołnierzy lub innych certyfikowanych systemów uszczelnienia. Dla mniejszych średnic dopuszcza się uproszczone rozwiązania, ale zawsze muszą być zgodne z aprobatą techniczną lub krajową oceną techniczną (KOT) produktu.
Jak nowoczesne systemy biernych zabezpieczeń różnią się od rozwiązań sprzed 20 lat?
Poduszki pęczniejące czy systemy płytowe pozwalają na doszczelnianie nowych przepustów bez demontażu istniejących. Farby nowej generacji osiągają klasę R 60 przy grubości powłoki poniżej 2 mm, podczas gdy starsze natryski mineralne wymagały warstw 30–50 mm dla tej samej klasy.
Co sprawdza PSP podczas kontroli biernych zabezpieczeń ppoż.?
Państwowa Straż Pożarna weryfikuje przede wszystkim kompletność dokumentacji: deklaracje właściwości użytkowych zastosowanych produktów, numery aprobat technicznych lub KOT, protokoły odbiorowe i dokumentację zdjęciową przepustów. W trakcie kontroli na obiekcie inspektor sprawdza widoczne uszkodzenia powłok ogniochronnych, stan drzwi przeciwpożarowych (samozamykacze, uszczelki pęczniejące) i szczelność przepustów instalacyjnych.
Kiedy bezpieczeństwo pożarowe budynku wymaga aktualizacji biernych zabezpieczeń?
Każda zmiana sposobu użytkowania obiektu, przebudowa instalacji przebijających przegrody lub rozbudowa budynku wymaga weryfikacji istniejących zabezpieczeń. Zmianie podlegają też rodzaje zabezpieczeń przy modernizacji instalacji elektrycznej lub teletechnicznej – nowe kable w istniejących przepustach wymagają doszczelnienia zgodnego z certyfikowanym systemem producenta.
